Хы хуит — территориэ хыхэм аткӀэ щылъхэу икӀи дунейм и зы къэралым и унафэ щӀымыту, хым и щӀыпӀэ. Хы хуитхэм дэтхэнэ къэралми лъэпкъыми я ижьхэр щызэхуэдэу щытщ[1].

Дунейм и хы хуит щӀыпӀэхэр щхъуантӀафэкӀэ къыхэгъэщхьэхукӀахэщ

Хы хуитхэр къыхэгъэщын щхьа признэкитӀ пщӀэн хуейщ:

  1. Ар зы къэралым и унафэ щӀэтын хуейкъым
  2. Къэралхэм я территориэ хыхэм аткӀэ щылъын хуейщ

Хы хуитым и псхэр къызэрагъэсэбэп

зэгъэзэхуэжын

Хы хуитым и псхэр къагъэсэбэп — Лъэпкъыгъуэ ижь императив принцип хуитыныгъэ унафэм къыхэкӀыу. Абы унафэу егъэув зы къэралым а псыхэми абы къащхьэщыт хьэуахэми я къэрал унафэ траувэ мыхъуну икӀи зы къэралым нэгъуэщӀ къэралым а псыхэм и къухь къызэрыригъэкӀухьым шэч трилъхьэ мыхъуну икӀи а кхъухьхэм пэрымыуэну.

А принципхэм я пщӀэр Хы хуитым и Конвенциэмрэ (1956 гъ), ЛЗО-м и хы ижь Конвенциэмрэ (1982 гъ) итхауэ итхэщ.

Хы хуитхэм я хуитыныгъэхэр

зэгъэзэхуэжын
 
Хы куейхэр лъэпкъ зэгуэт зэгурыӀуэгъуэхэм къыхэкӀыу зэраугуэшыр

Хы хуитым и псхэм я хуитыныгъэхэр абсолутнэу щыткъым, абы теухуауи дэтхэнэ къэралыми игъэзэщӀэн хуейщ ЛЗО-м и хы ижь Конвенциэ 1982 гъэм ятхауэ щтар (напэ 87-рэ 89-рэ)[2]

Хы хуитым и хуитыныгъэхэм хеубыдэр:

  • Дэтхэнэ кхъухьми хуиту къыщикӀухь хъуну
  • Дэтхэнэ кхъухьлътэми хы хуитхэм я уафэгум къыщилъэтыхь хъуну
  • Дэтхэнэ къэралми хуиту псыщӀагъ кабелхэмрэ трубахэмрэ щыщӀищ хъуну
  • Дэтхэнэ къэралми ӀэрыщӀ тӀыгу трищӀыхь хъуну (ауэ ижь унафэм пэрымыуэу щыту щтымэщ)
  • Хуиту бдзэжьей ушещэ хъуну
  • Хуиту наукэм епха къэплъыхьыгъуэхэр ебгъэкӀуэкӀ хъуну икӀи нэгъуэщӀ къом.

Кхъухьхэм я хуитыныгъэхэр

зэгъэзэхуэжын

Дэтхэнэ кхъухьми хы хуит псыхэм сытхуэдэ къэралми и ныпым щӀэту къикӀухь хъунущ (а къэралым хым Ӏухьэми хуиӀэу щытми щымытми).

Ӏэщэ кхъухьхэми мыдрей кхъухьхэм яӀэ ижьым хуэдиз ижь яӀэщ. Ауэ Ӏэщэ кхъухьэр хуиткъум а псыхэм Ӏэщэ къыщигъэсэбэпын.

Ауэ а псылъэм хуитыныгъэ куэд къыщекӀуэкӀхэми, псом нэхърэ нэхъыщхьэу абыхэм пират Ӏуэхухэр щебгъэкӀуэкӀ хъунукъым.

Иджыри феплъ

зэгъэзэхуэжын

Гулъытэгъуэ

зэгъэзэхуэжын